Leeft de hersendode orgaandonor?

Het is inmiddels een bekend feit dat bij orgaandonatie de donor niet dood maar hersendood is. Hersendood is een wettelijk goedgekeurde toestand waarin bepaald is dat een patiënt dood is omdat hij niet meer reageert op bepaalde pijnprikkels en zijn vitale lichaamsfuncties kunstmatig aangestuurd worden.


Het vreemde aan deze definitie van de dood is dat het lichaam nog allerlei tekenen van leven vertoont. Het hart klopt, het bloed stroomt door het lichaam, alle organen doen nog hun werk, lichaamscellen blijven zich delen, de spijsvertering functioneert (hersendood verklaarde patiënten krijgen gewoon voedsel toegediend), uitscheidingsprocessen gaan gewoon door enz. Deze tekenen van leven tref je niet aan bij een lijk dat echt dood is.


Het is in deze toestand van hersendood dat de orgaantransplantatie plaatsvindt. Logisch, want dan zijn de organen nog bruikbaar. Organen van een echt lijk zijn namelijk niet meer bruikbaar. Je kunt daarom ook alleen orgaandonor zijn als je in het ziekenhuis de diagnose hersendood hebt gekregen, niet als je thuis aan bijvoorbeeld een hartstilstand bent overleden. Zodra je organen geen zuurstof meer krijgen sterven ze namelijk af en zijn ze niet meer te gebruiken.


Voor moslims is het belangrijk om te weten dat leven en dood geen toestanden zijn die uit te drukken zijn door elektronische signalen op een EEG-scan. De dood treedt pas in als de ziel het lichaam verlaat. En in een lichaam zonder ziel zal je geen kloppend hart aantreffen, noch een van de hierboven genoemde levenstekenen.


Zolang de ziel nog in het lichaam zit zal er een vorm van bewustzijn aanwezig zijn, zelfs als de hersenen geen activiteit meer tonen op het computerscherm. Dat bewustzijn zou nog heel goed pijn kunnen ervaren. Stel je voor dat je een persoon in deze toestand op de operatietafel legt om zijn organen uit te nemen en hij ervaart de pijn die daarmee gepaard gaat. Dit is niet ondenkbaar. De hartslag en bloeddruk van orgaandonoren stijgt namelijk altijd significant vlak voordat de operatie begint. Dat wil zeggen dat het lichaam reageert op wat er gebeurt. Donoren krijgen kalmeringsmiddelen en worden tijdens de operatie zelfs vastgebonden omdat ze afwerende gebaren maken. Dat zou bij een lijk toch niet hoeven?


Bovendien zijn er tal van voorbeelden van mensen die hersendood zijn verklaard en later weer bij bewustzijn kwamen. Zij hebben verklaard dat ze alles wat gezegd en gedaan is in de tijd dat ze 'hersendood' waren hebben meegekregen. Een van hen, Colleen Burns uit de VS, werd zelfs wakker toen ze op de operatietafel lag, vlak voor haar organen getransplanteerd zouden worden.


Wanneer de moslims een theologisch oordeel wensen te vellen over orgaandonatie, is het van belang dat zij dit doen op basis van solide medische kennis. Echter, we dienen ons in dit geval ervan bewust te zijn dat de medische wetenschap uitsluitend redeneert vanuit natuurwetenschappelijke en dus materialistische uitgangspunten. In deze visie is er geen plaats voor de ziel en al hetgeen niet zichtbaar is middels zintuiglijke waarnemingen. Dood en leven zijn dan slechts begrippen die gemeten worden met elektrische apparaten. Dit is een fundamenteel verschil met de visie van de islam die heel andere uitgangspunten hanteert. Wij weten dat zelfs een stervend lichaam de pijniging van de doodstrijd ervaart. Wat te denken van een lichaam dat nog leeft en gevoed wordt?


Abou Hafs